هليوم ، عنصر شيميايي است که در جدول تناوبي با نشان He و عدد اتمي ۲ وجود دارد. هليوم که گاز بي اثر بي رنگ و بي بو و بی طعمي است، داراي پايين ترين نقطه جوش در ميان عناصر است و تنها تحت فشار بسيار زياد به حالت جامد در مي آيد. اين عنصر بصورت گاز تک اتمي يافت مي شود، از نظر شيميايي خنثي مي باشد و بعد از هيدروژن فراوانترين و سبک ترین عنصر در جهان به حساب مي آيد. ولی برخلاف هیدروژن با هیچ عنصری ترکیب نمی شود و قابل احتراق نیست. بنابراين ايمن تر از هيدروژن به حساب مي آيد.
جالب ترین خواص هلیوم عکس العمل آن در مقابل برودت است نقطه غلیان آن پائین تر از کلیه عناصر است و موقعی که حرارت آن به ۴ درجه صفر مطلق (یعنی عدم هرگونه حرارت و حرکت در اتم ها که ۲۷۳ درجه سانتی گراد) برسد هلیوم به صورت مایع شگفتی در می آید که فاقد هرگونه غلظت است و از کوچک ترین منفذها عبور می کند علاوه بر این، حالت سوپر کندوکتیو خواهد داشت یعنی هیچ گونه مقاومت الکتریکی از خود نشان نمی دهد این مایع برای ایجاد صفر مطلق و سوپرکندوکتیو، ساختن سایر اجسام به کار می رود.
ظرفيت گرمايي ويژه گاز هليوم بسيار زياد است و بخار آن بسيار متراکم مي باشد، بطوري که در صورت گرم شدن در دماي اطاق سريعا" منبسط مي گردد.
● کاربردهاي آن
هليوم – اکسيژن براي تنفس در محيط هاي پرفشار مثل لباس غواصي يا زيردريائيها بکار مي رود، چون هليوم ساکن است و کمتر از نيتروژن ، در خون قابل حل مي باشد و ۲,۵ مرتبه سريعتر از نيتروژن منتشر مي شود. اين مسئله موجب کاهش مدت زمان لازم براي از بين بردن گاز در هنگام فشارزدايي مي شود و خطر خواب نيتروژني را از بين مي برد و احتمال تمرکز آن مثل حبابهاي متصل وجود ندارد.
داراي پايين ترين نقطه ذوب و جوش در ميان عناصر است که اين خصوصيت ، مايع هليوم را به خنک کننـده اي ايده آل براي مقاصدي که دماي بسيار پايين نياز دارند، تبديل مي کند، از جمله آهنرباهاي ابررسانا و تحقيقات سرما شناسي که در آنها دماي نزديک به صفر مطلق نياز است.
هليوم بعنوان يک خنثي و حامل بعنوان مثال در گاز رنگ کاري مورد استفاده قرار مي گيرد.
همجوشي هيدروژن به هليوم انرژي لازم براي بمبهاي اتمي را تامين مي کند.
از هيدروژن همچنين براي موشکهاي با سوخت مايع فشرده ، بعنوان حفاظ گاز در جوشکاري برقي ، بعنوان گازي محافظ براي توليد بلورهاي سيليکون و ژرمانيم ، بعنوان عامل خنک کننده براي رآکتورهاي اتمي و براي تونلهاي بادي فراصوتي استفاده مي شود.